Fęrsluflokkur: Višskipti og fjįrmįl

Bķlalįnin - skipulögš svik

Eins og fram kemur ķ rannsóknarskżrslu Alžingis hófu stjórnendur ķslensku bankanna aš flytja gengisįhęttu frį bönkunum yfir į lįntakendur u.ž.b. tveimur įrum fyrir bankahrun vegna mikilla skulda bankanna ķ erlendri mynt. Žetta var gert meš aukinni lįnveitingu til almennings ķ „erlendri" mynt. Į žessum tķma, ž.e. žegar ljóst var aš bankarnir voru komnir ķ veruleg vandręši vegna mikilla erlendra skulda voru fjįrmögnunarfyrirtękin (sem voru ķ eigu bankanna, Exista og Sjóvį) į fullu aš markašssetja bķlakaupleigusamninga ķ „erlendri" mynt sem voru óuppsegjanlegir af hįlfu leigutaka. Žaš er sérstaklega tekiš fram ķ smįa letrinu aš leigusamningarnir (eru żmist lįna- eša leigusamningar, eftir žvķ hvaš hentar fyrirtękjunum betur hverju sinni, e.k. lįnaleigusamningar) séu óuppsegjanlegir og aš vörslusvipta megi ökutęki įn atbeina sżslumanns, nokkuš sem afar fįir lögmenn vilja meina aš standist lög.

Einnig kemur fram ķ smįa letrinu aš fyrirtękin hafi óskorašan ašgang aš heimili og starfsstöš leigutaka. Kaupleigusamningunum er ekki žinglżst og žvķ er lįniš ekki meš veši ķ bifreišinni heldur eru lįntakendur ķ sjįlfskuldarįbyrgš. Žeir sem ekki voru fasteignaeigendur žurftu nįnast undantekningalaust įbyrgšarmann sem var fasteignareigandi.

Žegar žessi atriši eru skošuš er allt sem bendir til žess aš stjórnendur fjįrmögnunarfyrirtękjanna og/eša tengdir ašilar hafi vitaš aš veršmęti bķlsins myndi aldrei duga fyrir skuldinni og žvķ žurfti fasteignareiganda sem įbyrgšarmann og skilmįla ķ samningi um aš vörslusvipta mętti ökutęki įn dóms og laga. Žinglżsing hefši veitt kaupleigutaka aukinn rétt en įstęšan sem gefin var fyrir žvķ aš samningum var ekki žinglżst, var sś aš ekki žyrfti aš greiša stimpilgjöld. Einnig er athyglisverš sś stašreynd aš lįnasamsetning allra fjįrmögnunarfyrirtękjanna frį lokum įrs 2006 og allt įriš 2007 var nęr undantekningalaust bundin viš gengi japanska jensins (JPY) og svissneska frankans (CHF). Žetta voru įhęttusömustu gjaldmišlarnir og mest notašir ķ vaxtamunavišskiptum (e. carry trade) um heim allan af bröskurum til aš fjįrfesta ķ hįvaxtagjaldmišlum eša öšru sem bar hęrri vexti ( t.d. ķslensk jöklabréf.)

Allt frį įrinu 2006 įttu ķslensku bankarnir ķ erfišleikum meš aš endurfjįrmagna sig į erlendum mörkušum og alžjóšleg fjįrmįlakrķsa hófst sķšan sumariš 2007. Žvķ vissu fyrirtękin aš gengi JPY og CHF myndi hękka mest gagnvart hįvaxtagjaldmišlum, žar į mešal ķslensku krónunni. Žessu mętti lķkja viš aš selja almenningi hlutabréf žar sem seljandi, ólķkt kaupanda, hafši upplżsingar um aš gengi hlutabréfanna myndi hrķšfalla innan skamms (og jafnvel aš seljandi myndi taka stöšu gegn hlutabréfunum).

Žess mį einnig geta aš myntkörfurnar eru samsett „mynt" žar sem erlenda myntin sem sterkust er hverju sinni gagnvart krónunni vegur įvallt hlutfallslega žyngst ķ körfunni og er žvķ skuldaranum alltaf eins óhagstęš og hśn getur veriš. Į samningum var lįtiš lķta śt fyrir aš lįnžegi vęri aš fį įkvešin prósentuhlutföll ķ erlendum gjaldmišlum en ķ raun var um aš ręša gervigjaldmišil (mynteiningar) meš kaup- og sölugengi.

Eins og įšur er getiš eru leigusamningarnir óuppsegjanlegir og ef leigutaki getur ekki eša vill ekki greiša meira af lįninu fer fram vörslusvipting framkvęmd af handrukkurum (sem einnig taka aš sér aš hóta skuldurum og rukka fyrir hönd fyrirtękjanna) og sķšan uppgjör. Veršmęti bķlsins er vanmetiš og dregiš frį höfušstóli lįnsins og ķmyndušum višgerša- og varahlutakostnaši bętt ofan į. Sem sagt, ofan į stökkbreyttan höfušstól ólögmęta lįnsins er bętt ķmyndušum kostnaši til aš svķkja enn meira fé af lįnžegum og/eša įbyrgšarmönnum žeirra.

Ķ śttekt Sešlabanka Ķslands frį žvķ ķ aprķl sl. er talaš um aš vanda žśsunda heimila megi rekja til bķlalįna. Žetta er brenglaš og varasamt višhorf og ber vott um mįttleysi gagnvart sišlausum fjįmįlamönnum. Heimilin skulda ekki žessar fjįrhęšir. Um er aš ręša skipulögš fjįrsvik og į aš mešhöndla sem slķk. Žaš eru fjįrmögnunarfyrirtękin sem skulda heimilunum verulegar fjįrhęšir ķ skašabętur. Žau vissu hvaš žau voru aš gera og vissu einnig aš ólögmętt vęri aš lįna ķslenskar kr. meš bindingu viš erlenda gjaldmišla sbr. bréf framkvęmdastjóra Samtaka fjįrmįlafyrirtękja frį 24. aprķl 2001 til efnahags-og višskiptanefndar Alžingis žar sem hann śtskżrir fyrir nefndinni aš bannaš sé aš tengja lįn ķ ķslenskum kr. viš erlenda mynt. Eins er lķklegt aš fyrirtękin skuldi hinum almenna skattborgara fé žar sem a.m.k. Avant og SP Fjįrmögnun „gleymdu" aš gefa śt žśsundir sölureikninga vegna bifreiša sem žau seldu į kaupleigu. Reikningarnir įttu aš vera fylgiskjal meš samningi sbr. liš V ķ SP samningum og liš IV ķ Avant-samningum.

Ķ uppgjörum eru lįnžegar einnig rukkašir um viršisaukaskatt ofan į ķmyndašan višgerša- og varahlutakostnaš. Į bak viš žessar fjįrhęšir eru engir reikningar og žvķ ólķklegt aš žessum skatti sem innheimtur hefur veriš af lįnžegum hafi veriš skilaš til Skattsins.

(Birt ķ Morgunblašinu 8.jśnķ 2010)


Bókhaldsbrot fjįrmögnunarfyrirtękjanna

Į bķlasamningum/kaupleigusamningum SP Fjįrmögnunar og Avant kemur fram aš sölureikningur sé fylgiskjal. Einstaklingar sem keyptu bifreišar į kaupleigu af žessum fyrirtękjum könnušust žó ekki viš aš hafa fengiš skjališ. Žegar aš gengiš hafši veriš eftir  žvķ viš fyrirtękin ķ margar vikur aš fį sölureikningana kom ķ ljós aš žeir höfšu aldrei veriš gefnir śt. Avant svaraši ekki beišnum um reikninga en SP gaf aš lokum śt nokkra reikninga, dagsetta ķ mars 2010, į žį sem höfšu sent inn beišnir, ekki ašra. Lögmašur SP žakkaši fyrir réttilega įbendingu um villu.  (Lżsing viršist hafa gefiš śt sölureikninga en óljóst meš Ķslandsbanka Fjįrmögnun).

Žegar fjįrmögnunarfyrirtękin kaupa bifreišar af bķlaumbošum fį žau sölureikning frį bķlaumbošinu. Sé bifreišin ónotuš er viršisaukaskattur tilgreindur į reikningi og reiknast sem śtskattur hjį bķlaumbošinu en innskattur hjį fjįrmögnunarfyrirtękinu. Žegar fjįrmögnunarfyrirtękiš selur sķšan bķlinn til einstaklinga eša fyrirtękja į kaupleigu, į fjįrmögnunarfyrirtękiš aš gefa śt sölureikning į kaupanda/leigutaka og ef bķllin er ónotašur er vsk. tilgreindur į sölureikningi og reiknast sem śtskattur į fyrirtękiš.  Avant og SP vissu aš gefa įtti śt reikninga enda er skrįš į  kaupleigusamninga aš reikningur sé fylgiskjal (sjį liš IV ķ Avant samningum og liš V ķ SP samningum).

Žegar reikninga fyrir seldri žjónustu eša varningi vantar ķ bókhald eins og aš framan greinir hljóta menn aš spyrja hvort um skattsvik sé aš ręša. Var śtskatturinn greiddur žrįtt fyrir reikningsleysiš? Hafa skal ķ huga aš margir lįntakendur fengu gengistryggš lįn fyrir öllu kaupverši bifreišarinnar (meš vsk.) og eru žar af leišandi aš greiša (eša hafa žegar greitt) fjįrmögnunarfyrirtękjunum andvirši skattsins tvöfalt og jafnvel meira vegna hruns ķslensku krónunnar.  Embętti rķkisskattstjóra var tilkynnt um reikningsleysiš fyrir u.ž.b. tveimur mįnušum sķšan og einnig hefur embęttiš fengiš ķ hendurnar dęmi um reikninga sem voru gefnir śt eftir į.  Lįntakendur/kaupleigutakar eiga rétt į aš fį upplżsingar um žaš strax hvort viršisaukaskattinum sem žeir greiddu hefur veriš skilaš til skattsins.

Į heimasķšum fjįrmögnunarfyrirtękjanna mį lesa aš kaupleiga er fjįrmögnunarleiš ętluš fyrirtękjum en svokallašur bķlasamningur er ętlašur  einstaklingum. Lįnasamningar sem flestir einstaklingar eru meš hjį Avant og SP heita Bķlasamningur og Kaupleiga (meš litlum stöfum undir). Samningarnir heita sem sagt tveimur nöfnum. Lżsing er ekki meš kaupleigusamninga fyrir einstaklinga og skv. upplżsingum frį Lżsingu, er kaupleiga fyrir vsk. bifreišar.  Menn hljóta žvķ aš spyrja hvers vegna žśsundir einstaklinga eru meš fjįrmögnunarleiš sem ętluš er fyrirtękjum. Žeir sem eru meš bķlasamninga/kaupleigusamninga eru skrįšir umrįšamenn bifreišarinnar skv. ökutękjaskrį en skattalegir eigendur hennar į framtali og eru žar meš įbyrgir fyrir öllum gjöldum og sköttum tengdum bifreišinni.  Žó kemur ekki fram į samningum aš kaupleigutakar skuli vera skrįšir skattalegir eigendur.
Skv. eftirfarandi skżringu rķkisskattstjóra lķtur einnig śt fyrir aš kaupleigusamningar eigi viš fyrirtękjarekstur:
„Skattaleg mešferš kaupleigusamninga hjį leigutaka er önnur en skattaleg mešferš fjįrmögnunarleigusamninga, žar sem litiš er į kaupleigusamninga eins og kaup į varanlegum rekstrarfjįrmunum sem ber aš eignfęra og afskrifa skv. almennum reglum jafnframt žvķ sem skuldbindingin aš baki kaupleigusamningi er talin til skuldar hjį leigutaka."

Ķ skilmįlum lįnasamningana SP og Avant stendur aš bķlasamningur sé „ķ ešli sķnu" kaupleigusamningur. Bķlasamningur er žó skilgreindur į heimasķšu SP Fjįrmögnunar sem jafngreišslulįn (annuitet). Samkvęmt tślkun hvers er žį bķlasamningur „ķ ešli sķnu" kaupleigusamningur? Er žaš tślkun  rķkisskattstjóra sem skrįir lįntakendur/kaupleigutaka sem skattalega eigendur bifreišanna eša er žaš tślkun fjįrmögnunarfyrirtękjanna? Er rķkisskattstjóri sammįla žvķ aš bķlasamningur sé ķ ešli sķnu kaupleigusamningur? Og er ešlilegt aš skrį hluti į skattframtöl einstaklinga sem heita eitt en eru „ķ ešli sķnu" eitthvaš annaš?  Er jafngreišslulįn ķ ešli sķnu kaupleiga? Hér er einkennilegt samsull į feršinni.

Aš lokum, žegar upplżsingar śr Rannsóknarskżrslu Alžingis eru settar ķ samhengi viš žessa kaupleigusamninga sem eru óuppsegjanlegir aš hįlfu kaupleigutaka (mjög athyglisvert atriši) viršist helsta markmiš fjįrmögnunarfyrirtękjanna ekki hafa veriš aš lįna fólki til bifreišakaupa heldur aš stunda gegn žvķ spįkaupmennsku og svķkja śt śr žvķ fé. Nęsti pistill fjallar um žetta.

(Žessi grein var send inn til Morgunblašsins til birtingar  en  „vegna mikils fjölda greina sem bišu birtinga" var ekki plįss fyrir hana en samt  hef ég tekiš eftir fullt af nżjum greinum sem hafa birst ķ blašinu sķšustu daga og voru greinilega sendar inn į eftir žessari.)


Myntkörfurnar eru sjóšir

Ķ grein minni ķ Morgunblašinu 28. október sl. hélt ég žvķ m.a. fram aš į bak viš myntkörfur SP - fjįrmögnunar vęru engin erlend lįn. Fyrirtękiš gat t.d. ekki sżnt fram į  greišsluyfirlit ķ erlendu gjaldmišlunum sem lįniš įtti aš samanstanda af, heldur ašeins yfirlit ķ ķslenskum krónum og SP5 einingum.

Eftir aš greinin birtist setti SP tilkynningu į heimasķšu sķna, www.sp.is, og sżndi hvernig myntkörfur fyrirtękisins vęru reiknašar.  Fram af žvķ var ekki aš finna staf um žessa śtreikninga, hvorki į heimasķšu SP né ķ lįnaskjölum.  Śtskżringar SP sżna aš myntkörfurnar eru einhvers konar sjóšir, žar sem lįnsfjįrhęš er breytt ķ einingar.  Lįntakendur skulda žvķ einingar ķ myntkörfum sem hafa įkvešinn stofndag, stofngengi og įkvešinn  „fjölda mynta ķ körfu“ rétt eins og hįttaš er meš fjįrfestingasjóši, t.d. hlutabréfasjóši.

Žaš žarf įkvešiš hugmyndaflug til aš veita neytendalįn ķ einhvers konar gjaldeyrisskuldasjóši.  Venjan er aš menn fjįrfesti ķ sjóšum, kaupi  einingar (hluti) ķ von um hękkandi gengi  og įvöxtun į fé.  Aš hafa žennan hįtt į ķ bķla- og neytendalįnum hlżtur aš vera alveg nżtt fyrir flestum.  Engu aš sķšur er žaš įhugavert aš geta nś lesiš tilkynningu į heimasķšu lįnveitandans  um hvernig lįn mašur tók fyrir mörgum įrum!

Lįnin voru kynnt sem erlendar myntkörfur meš įkvešnum hlutföllum erlendra gjaldmišla. Myntkarfan SP5 į  t.d. aš samanstanda af  40% EUR, 25% USD, 20% CHF og 15% JPY og er kynnt žannig enn ķ dag.  Žaš sem SP śtskżrir nś į heimasķšu sinni er „aš ekki sé um aš ręša hlutfall mynta ķ körfu heldur fjölda žeirrar įkvešnu myntar ķ körfunni.“  Samt sem įšur er žetta upphaflega hlutfall skrįš į marga lįnasamninga, žó aš žaš hlutfall eigi ašeins viš um stofndag körfunnar.  Meš öšrum oršum  var hlutfalliš oršiš annaš žegar lįnin voru veitt (utan žeirra sem veitt voru į stofndegi körfunnar, ef einhver.  SP5 myntkarfan var t.d. stofnuš ķ maķ 2004).

Žaš sem SP stašfestir  meš śtskżringum sķnum er aš fyrirtękiš er ekki og var ekki aš veita erlend lįn,  ekki frekar en aš žeir sem kaupa einingar ķ hlutabréfasjóšum eru aš kaupa hlutabréf.  Žaš er tvennt  ólķkt  aš fį erlent lįn eša lįn sem afgreitt er ķ ķslenskum krónum žar sem fjįrhęš skuldar er breytt ķ einingar ķ sjóši sem fjįrfestir ķ erlendum gjaldeyri og žar sem upphęš afborgana mišast viš gengi sjóšsins į hverjum tķma.

Ķ tilkynningu sinni tekur SP einfalt reikningsdęmi žar sem gert er rįš fyrir aš lįniš sé vaxtalaust meš einni afborgun.  Žaš sem SP ętti aftur į móti aš sżna okkur er raunhęft dęmi, svo sem eina mįnašarlega afborgun af höfušstól meš vöxtum.  Hvernig eru vextir reiknašir į skuld ķ einingum? Vextir eru til aš mynda ekki reiknašir į hluti ķ hlutabréfasjóšum heldur į lįnsfjįrhęšir, inn- og śtlįn ķ peningum.

SP-fjįrmögnun skuldar lįntakendum skżringar į žvķ hvers vegna hlutföll myntkörfunnar eru önnur en  skrįš eru į fjölda lįnasamninga. Žaš getur skipt verulegu mįli fyrir lįntakendur hvort žeir fįi lįn ķ žessum bķlalįnaskuldasjóši žegar  t.d. hlutfall jensins  er 15% eša 16% eša bandarķska dollarans 21% eša 25%. Aš sama skapi getur žetta aš sjįlfsögšu breytt heilmiklu fyrir hagnaš SP-fjįrmögnunar.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband